XBRL, taksonomi ve örnek belge
Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) XBRL'i (eXtensible Business Reporting Language, Genişletilebilir İşletme Raporlama Dili), işletme bilgileri ve finansal verilerin elektronik iletişimi için oluşturulmuş bir raporlama dili olarak tanımlar. XBRL'de iki temel parça vardır. Taksonomi, raporlanabilecek kalemlerin, yani kavramların ve aralarındaki ilişkilerin tanımlandığı sözlüktür; Türkiye'de KGK'nın yayımladığı TFRS taksonomisi kullanılır. Örnek belge (instance document) ise bir şirketin belirli dönemler için bu kavramlara verdiği değerleri taşıyan dosyadır.
Örnek belgedeki her değer bir bağlama (context) bağlıdır. Bağlam, değerin hangi işletmeye ve hangi döneme ait olduğunu söyler. Dönem ya belirli bir andır, örneğin 31 Aralık tarihli bilanço kalemleri, ya da bir tarih aralığıdır, örneğin 1 Ocak ile 30 Eylül arasındaki hasılat. Bazı bağlamlar ayrıca boyut içerir; bölümlere göre raporlama veya özkaynak değişim tablosundaki sütunlar bu boyutlarla ifade edilir. Parasal değerlerin birimi unitRef ile, örneğin TRY olarak belirtilir. Kalemlerin Türkçe adları taksonomi dosyalarındaki etiketlerde bulunur, örnek belgede ise kavramın teknik adı, örneğin Assets veya Revenue yer alır.
KAP'ta XBRL verisi ve indirme
KGK'nın açıklamasına göre Sermaye Piyasası Kurulu'nun 15 Temmuz 2016 tarihli kararıyla, özel düzenlemeye tabi bankalar, sigorta şirketleri ve benzeri kuruluşlar dışındaki işletmelerin KAP'a gönderdikleri finansal tablolarda TFRS taksonomisine dayalı kalemleri kullanması öngörüldü ve şirketler 2016 yılı 9 aylık raporlarından itibaren tablolarını taksonomiye uygun olarak yüklemeye başladı.
KAP'ın site kılavuzuna göre ana sayfadaki “Finansal Tablolar” sekmesinden belirli bir şirketin belirli bir döneme ait tabloları sorgulanıp .rar dosyası olarak indirilebiliyor; şirket seçmeden yalnızca yıl ve dönem girerek o döneme ait tüm tabloları toplu indirmek de mümkün. “Finansal Tablo Kalem Sorgulama” sayfası ise en fazla 10 şirketi ve 2 yılı karşılaştırmaya izin veriyor. Kılavuz bu sayfadaki verilerin ilgili dönemde en son yayımlanan tablonun cari dönem sütunundan alındığını, sonradan önceki dönem rakamlarında yapılan düzeltmelerin yansıtılmadığını ve verilerin gecikmeli güncellendiğini belirtiyor. İndirilen arşivin içeriği ve dosya adları döneme göre değişebilir.
Dosyayı görüntüleyicide açmak
KAP'tan indirdiğiniz .rar arşivini RAR / 7Z Görüntüleyici ile açıp içindeki .xbrl veya .xml uzantılı örnek belgeyi indirin, ardından KAP Finansal Tablo Görüntüleyici'ye bırakın. Araç kök öğesi xbrl olan XBRL 2.1 örnek belgelerini okur; HTML içine gömülü iXBRL biçimini desteklemez. Arşivde yalnızca Excel veya PDF dosyaları varsa bunları Excel ya da PDF görüntüleyicilerle açmanız gerekir.
Belge açıldığında üst bölümde işletme kimliği, para birimi, veri sayısı ve dönem sayısı görünür. Araç en çok veri içeren en fazla dört dönemi seçer ve bunları yeniden eskiye doğru sütunlara yerleştirir; her kavram bir satırdır ve satırlar alfabetik sıralanır. “Yalnızca sayısal değerler” seçeneği metin açıklamalarını gizler, arama kutusu kavram adında arama yapar. 120 karakteri aşan metinler kısaltılarak gösterilir.
Kavram adları eşleşebildiğinde brüt kâr marjı, net kâr marjı, özkaynak oranı ve borçluluk oranı her dönem için hesaplanır; eşleşme bulunamazsa oran üretilmez ve bir uyarı çıkar. Tüm tablo ve hesaplanan oranlar Excel'e aktarılabilir. Dosya sunucuya yüklenmez.
Okurken yapılan yaygın hatalar
İlk hata anlık ve süreli dönemleri karıştırmaktır. Bilanço kalemleri bir tarihteki durumu, gelir tablosu kalemleri bir aralıktaki toplamı gösterir. Ara dönem raporlarında gelir tablosu değerleri hem yılbaşından itibaren kümülatif hem de yalnızca son üç ayı kapsayan aralıklar için bulunabilir; iki sütunu karşılaştırmadan önce dönem etiketindeki başlangıç ve bitiş tarihlerine bakın. Dokuz aylık hasılatı önceki yılın üç aylık hasılatıyla kıyaslamak yanıltıcı sonuç verir.
İkinci hata ölçeği yanlış okumaktır. XBRL'de parasal değerler tam tutar olarak saklanır; PDF raporlarda gördüğünüz “bin TL” gösterimi bir sunum tercihidir. Üçüncüsü enflasyon düzeltmesidir: KGK'nın 23 Kasım 2023 tarihli duyurusuna göre TFRS uygulayan işletmelerin 31 Aralık 2023 ve sonrasında sona eren dönemlere ait tabloları TMS 29 kapsamında enflasyon düzeltmesine tabidir. Bu nedenle önceki dönem sütunları, ilk yayımlandıkları hâlden farklı rakamlar taşıyabilir.
Görüntüleyici boyut içeren bağlamları ana tabloya almaz. Bölümlere göre raporlama, özkaynak değişim tablosu ayrıntıları gibi boyutlu veriler bu yüzden listede görünmez. Araç taksonomi doğrulaması yapmaz ve yatırım tavsiyesi vermez; resmi veriler için KAP'taki bildirim esastır.
Excel'e aktarıp kendi analizinizi kurmak
Görüntüleyicinin Excel çıktısında ilk sütun kavram adı, sonraki sütunlar dönemlerdir; hesaplanabilen oranlar ayrı bir sayfaya yazılır. Bu düzen, iki dönem arasındaki değişimi hesaplamak için doğrudan kullanılabilir. Örnek olarak, Revenue satırında cari dönem değerini karşılaştırılabilir önceki dönem değerine bölüp 1 çıkardığınızda hasılat değişim oranını bulursunuz; bunu yapmadan önce iki sütunun aynı uzunlukta dönemleri kapsadığını kontrol edin.
Birden fazla şirketi karşılaştırmak istiyorsanız her şirketin dosyasını ayrı ayrı açıp Excel çıktılarını tek bir çalışma kitabında birleştirebilirsiniz. Kavram adları aynı taksonomiden geldiği için şirketler arasında eşleştirme kolaydır; ancak şirketlerin raporlarında farklı kalemleri ayrıntılandırabileceğini ve bir şirkette dolu olan bir kavramın diğerinde hiç bulunmayabileceğini hesaba katın. Boş hücreyi sıfır olarak yorumlamayın.
Görüntüleyicinin hesapladığı oranlar kavram adlarına dayalı genel formüllerdir ve sektöre özgü ayrımları hesaba katmaz. Bankalar ve sigorta şirketleri gibi farklı tablo yapısı kullanan kuruluşlarda bu oranlar hiç hesaplanmayabilir. Yatırım kararı vermeden önce şirketin KAP'taki tam finansal raporunu, dipnotlarını ve bağımsız denetim raporunu okuyun.
Diğer XBRL dosyaları
Aynı ayrıştırıcı KAP dışındaki standart XBRL örnek belgeleriyle de çalışır. Genel amaçlı bir XBRL dosyası için XBRL Görüntüleyici, e-Bilanço biçimindeki dosyalar için e-Bilanço Görüntüleyici sayfası kullanılabilir; üç sayfa da aynı tabloyu, arama ve Excel aktarımını sunar. Farkları sayfa açıklamaları ve örnekleridir.
Taksonomi etiketleri yüklenmediği için tüm bu sayfalarda kavram adları İngilizce teknik adlarıyla görünür. Bir kalemin Türkçe karşılığını bulmak için KGK'nın yayımladığı TFRS taksonomisi belgelerine veya şirketin KAP'taki PDF raporuna bakabilirsiniz. Assets toplam varlıkları, Liabilities toplam yükümlülükleri, Equity özkaynakları, Revenue hasılatı, GrossProfit brüt kârı, ProfitLoss dönem kârını veya zararını gösterir.
Bu rehberdeki araçlar
Anlatılan işlemleri hemen tarayıcınızda, dosyanız sunucuya yüklenmeden yapın:
Sık sorulan sorular
Kalem adları neden Türkçe değil?
Örnek belge değerleri kavramların teknik adlarıyla saklar; Türkçe etiketler ayrı taksonomi dosyalarındadır. Görüntüleyici taksonomiyi yüklemediği için Assets, Revenue gibi adları gösterir.
Temel oranlar neden bazı raporlarda hesaplanmıyor?
Oranlar, dosyadaki kavram adlarının beklenen adlarla eşleşmesine dayanır. Şirketin kullandığı kavramlar farklıysa araç tahmin yürütmez, oran göstermez ve bir uyarı verir; tablo verileri yine görüntülenir.
Kalem Sorgulama sayfasındaki rakam ile dosyadaki rakam neden farklı?
KAP kılavuzuna göre Kalem Sorgulama sayfası her dönem için en son yayımlanan tablonun cari dönem sütununu kullanır; sonraki raporlarda önceki dönem rakamlarında yapılan düzeltmeler bu sayfaya yansımaz. Düzeltilmiş rakam için şirketin güncel finansal rapor bildirimine bakın.
Bölümlere göre raporlama tablosu neden görünmüyor?
Bu veriler XBRL'de boyut içeren bağlamlarla raporlanır. Görüntüleyici yalnızca boyutsuz ana tablo verilerini listeler; bölüm ayrıntısı için şirketin PDF raporunu kullanın.