MR ve BT CD'si Evde Nasıl Açılır? DICOM Dosyalarına Bakmak

Hastanenin verdiği MR ya da BT CD'sinde bir "film" yoktur; DICOM biçiminde yüzlerce ayrı görüntü dosyası ve bunları listeleyen bir dizin dosyası vardır. CD'yi bilgisayara taktığınızda açılan program da çoğu zaman yalnızca Windows'ta çalışan bir görüntüleyicidir. Mac kullanıyorsanız, bilgisayarınızda optik sürücü yoksa ya da program açılmıyorsa görüntülere yine de ulaşabilirsiniz. Önce diskin içinde ne olduğunu bilmek işi kolaylaştırır.

CD'nin içinde ne var?

DICOM (Digital Imaging and Communications in Medicine), tıbbi görüntülerin hem piksel verisini hem de hasta, cihaz ve çekim bilgilerini aynı dosyada taşıyan uluslararası standarttır. Standardın medya depolama bölümü (PS3.10), her dosyanın 128 baytlık bir ön bölümle başlamasını ve ardından DICM harflerinin gelmesini ister. Görüntüleyici programlar dosyayı uzantısından değil, bu imzadan tanır.

Tipik bir tetkik CD'sinin kök klasöründe şunları görürsünüz:

• DICOMDIR: Diskteki görüntülerin fihristi. Hasta, çalışma (study), seri ve görüntü düzeyinde kayıtlar tutar ve her kaydı ilgili dosyaya bağlar. İçinde görüntü yoktur; yalnızca başvurular vardır.
• Görüntü klasörleri: Genellikle DICOM, IMAGES ya da cihaz üreticisine özgü adlar taşır. İçlerinde IM000001 gibi uzantısız dosyalar bulunur.
• Görüntüleyici programı: .exe dosyaları, autorun.inf ve kütüphane klasörleri. Bunlar standardın parçası değildir; hastanenin tercih ettiği yazılımdır.

Dosyaların neden uzantısız olduğu da standartta yazılıdır. PS3.10'a göre diskteki dosya adı bileşenleri en fazla 8 karakter olabilir ve yalnızca büyük harf, rakam ve alt çizgi içerebilir. Nokta izinli karakterler arasında olmadığı için .dcm uzantısı da yazılamaz. Yani uzantısız dosyalar bozuk değildir; kurala uygun yazılmıştır.

Mac'te CD görüntüleyicisi neden açılmıyor?

CD'deki program genellikle bir Windows uygulamasıdır. macOS, Windows'un .exe dosyalarını doğrudan çalıştırmaz; otomatik başlatma dosyası da Mac'te hiçbir şey yapmaz. Üstelik güncel Mac'lerin çoğunda yerleşik CD sürücüsü yoktur, harici USB sürücü gerekir. Windows bilgisayarlarda da sorun çıkabilir: eski görüntüleyiciler yeni Windows sürümlerinde uyumluluk hatası verebilir ya da kurumsal bilgisayarlarda program çalıştırma izni kapalı olabilir.

İyi haber şu: görüntüler programa bağlı değildir. Diskteki klasörü bilgisayarınıza kopyalarsanız DICOM okuyabilen başka bir yazılımla açabilirsiniz. Kopyalamayı yapın, çünkü CD'ler çizilir ve yıllar içinde okunamaz hale gelebilir.

Görüntüleri evde açmanın üç yolu

1. e-Nabız üzerinden

Sağlık Bakanlığı Teleradyoloji Sistemi, radyolojik tetkik görüntülerinin e-Nabız aracılığıyla vatandaşlarla paylaşılmasına olanak tanıdığını belirtir. Tetkikiniz bu sisteme aktarılmışsa CD'ye hiç ihtiyaç duymadan görüntülere oradan bakabilirsiniz. Her kurumun ve her tetkikin sisteme aktarılıp aktarılmadığı ayrı bir konudur; göremiyorsanız tetkiki yaptırdığınız kurumdan teyit edin.

2. Masaüstü DICOM görüntüleyici

Seri halinde kesitler arasında gezinmek, ölçüm almak veya üç boyutlu yeniden yapılandırma görmek istiyorsanız masaüstü yazılım gerekir. macOS için Horos, birden fazla işletim sisteminde çalışan Weasis bu işi yapan ücretsiz görüntüleyicilere örnektir. Bu programlar DICOMDIR dosyasını okuyup tüm serileri listeleyebilir. Kurulum ve güncelleme sorumluluğu size aittir; indirmeyi yalnızca projenin resmî sayfasından yapın.

3. Tarayıcıda tek dosya incelemesi

DICOM görüntüleyici aracımız dosyayı cihazınızda ayrıştırır; görüntü sunucuya gönderilmez. Tek bir kesiti hızla görmek, etiketleri okumak veya bir görüntüyü PNG olarak kaydetmek için uygundur. Nasıl kullanılacağı:

1. CD'deki görüntü klasörünü bilgisayara kopyalayın.
2. Bir dosyayı sürükleyip araca bırakın. Dosya seçme penceresi uzantısız dosyaları soluk gösterebilir; sürükle-bırak bu filtreye takılmaz.
3. Alternatif olarak klasörü ZIP olarak sıkıştırıp ZIP'i bırakın. Araç arşivdeki dosyaları dener ve görüntülenebilen ilk DICOM dosyasını açar.
4. Görüntü soluk ya da çok parlak görünüyorsa pencere merkezi (WC) ve pencere genişliği (WW) kaydırıcılarını oynatın.

Pencere ayarını kısaca açıklamak gerekirse: BT ve MR görüntüleri ekranın gösterebileceğinden çok daha geniş bir yoğunluk aralığı taşır. Pencere genişliği hangi aralığın gri tonlara yayılacağını, pencere merkezi bu aralığın nerede duracağını belirler. Aynı kesit bir ayarla kemiği, başka bir ayarla yumuşak dokuyu belirgin gösterir.

Hasta verisi dosyanın içinde duruyor

DICOM dosyası yalnızca görüntü değildir. Standardın veri sözlüğü (PS3.6) kimlik bilgilerini numaralı etiketlerde tutar: (0010,0010) hasta adı, (0010,0020) hasta kimliği, (0010,0030) doğum tarihi, (0008,0080) kurum adı, (0008,0090) sevk eden hekimin adı. Hasta kimliği alanına hangi numaranın yazılacağını kurum belirler; bu bir protokol numarası da olabilir, T.C. kimlik numarası da. Dosyayı paylaşmadan önce bu alanda ne yazdığına mutlaka bakın.

Sağlık verisi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 6. maddesinde özel nitelikli kişisel veri olarak sayılır. Kendi görüntünüzü bir hekime göndermek sizin kararınızdır; ama dosyayı forumlara, sosyal medyaya veya bir mesajlaşma grubuna koyduğunuzda ad, doğum tarihi ve kurum bilgisi de birlikte gider.

Aracımızda "Kişisel bilgileri gizle" kutusu varsayılan olarak işaretlidir ve ekranda hasta adını, hasta numarasını ve doğum tarihini yıldızlarla gösterir. Bu maskeleme yalnızca ekrandaki görünümle ilgilidir. İki noktayı bilerek kullanın:

• Etiket CSV'si maskelenmez. "Etiketleri CSV indir" düğmesi değerlerin açık halini yazar. Bu dosyayı paylaşmayın.
• Görüntünün içine yazılmış bilgi kalır. Bazı cihazlar hasta adını ya da tarihi doğrudan piksellere basar. DICOM PS3.15 de kimlik gizlemede görüntüye gömülü yazıların ayrıca temizlenmesi gerektiğini, bunun bir operatörün müdahalesini veya onayını gerektirebileceğini belirtir. PNG olarak kaydettiğiniz kareyi paylaşmadan önce köşelerindeki yazılara bakın.

Dosyalar sunucumuza yüklenmez; ancak sitede analiz ve reklam betikleri çalışır. Ayrıntılar gizlilik sayfasındadır.

Görüntüye bakmak tanı koymak değildir

Evde görüntüye bakmanın meşru nedenleri vardır: başka bir hekime göndermeden önce doğru diskin elinizde olduğunu kontrol etmek, hangi bölgenin çekildiğini görmek, raporda geçen seri adını bulmak. Tek bir kesitten, üstelik tarayıcıdaki ön izleme kalitesinde bir kareden, klinik sonuç çıkarmaya çalışmayın. Bir MR çalışması onlarca seri ve yüzlerce kesitten oluşur; radyolog bunları birlikte, kalibre edilmiş ekranlarda değerlendirir.

Sık karşılaşılan sorunlar

• "Yalnızca etiketler görünüyor": Dosya, tarayıcıda çözülemeyen bir sıkıştırma kullanıyor (ör. JPEG 2000) ya da renkli/özel fotometrik biçimde. Aynı seriyi masaüstü görüntüleyicide açın.
• DICOMDIR açılmıyor: Normaldir; dizin dosyasında piksel yoktur. Görüntü klasöründeki dosyalardan birini seçin.
• Görüntü simsiyah ya da bembeyaz: Pencere ayarı dosyada tanımlı değil veya uygun değil. Kaydırıcıları değiştirin.
• CD okunmuyor: Diski başka bir sürücüde deneyin. Olmazsa kurumdan yeni kopya ya da e-Nabız erişimi isteyin.

Görüntüleri bir hekime ulaştırmanız gerekiyorsa büyük klasörü tek parça halinde göndermek için ZIP yapabilirsiniz; ZIP görüntüleyici ile arşivin içeriğini göndermeden önce kontrol edebilirsiniz. Mühendislik ve harita dosyalarıyla ilgili diğer yazılarımız için blog sayfasına bakabilirsiniz.