IFC Dosyası Nedir? BIM'de IFC2x3, IFC4 ve Modeli Görüntüleme

IFC (Industry Foundation Classes), bir yapının modelini üreten yazılımdan bağımsız olarak taşımak için kullanılan açık standarttır. Mimar Revit'te, statik ekip Tekla'da, mekanik tesisat ekibi başka bir programda çalışırken modellerin ortak bir dilde buluşması gerekir; o dil çoğu projede IFC'dir. Standardı buildingSMART International geliştirir ve güncel sürümü ISO 16739-1:2024 olarak yayımlanmıştır.

IFC dosyası ne tür bir dosya?

Uzantısı .ifc olan dosya çoğunlukla düz metindir. IFC 4.3 belgelerine göre en yaygın değişim biçimi ISO 10303-21'de tanımlanan STEP Physical File (SPF) biçimidir; şema ise ISO 10303-11'deki EXPRESS diliyle yazılır. Standart ayrıca XML tabanlı bir kodlama da tanımlar. Uygulamada bir de .ifczip uzantısıyla karşılaşırsınız: bu, IFC dosyasının sıkıştırılmış halidir.

Dosyayı bir metin düzenleyicide açarsanız her satırın numaralı bir nesne olduğunu görürsünüz. Aşağıdaki satır, okunabilirlik için kısaltılmış bir örnektir:

#120= IFCWALL('2O2Fr$t4X7Zf8NOew3FLOH',#5,'Duvar-01',$,$,#118,#119,$,.STANDARD.);

Satır numarası (#120), nesne türü (IFCWALL), küresel benzersiz kimlik (GlobalId), ad, yerleşim ve geometri gösterimine başvurular sırayla dizilir. IFC 4.3 belgeleri bunu "öznitelik değerlerinin sıralı ve isimsiz değerler olarak verildiği açık metin kodlaması" diye tanımlar. Yani bir değerin ne olduğunu sırasından anlarsınız; bu yüzden elle düzenlemek pek önerilmez.

Elinizdeki dosyanın hangi sürümde olduğunu anlamak için programa gerek yoktur. STEP dosyaları ISO-10303-21; satırıyla başlar ve hemen ardından gelen HEADER bölümünde FILE_SCHEMA kaydı bulunur. Burada IFC2X3, IFC4 ya da IFC4X3 gibi bir değer görürsünüz. Aynı bölümdeki FILE_NAME kaydı çoğu zaman dosyayı üreten yazılımın adını ve dışa aktarma tarihini de taşır. Büyük bir dosyayı metin düzenleyicide açmak yavaş olabilir; ilk birkaç satırı okumak yeterlidir. Modeli alan tarafın "dosya açılmıyor" şikâyetinde ilk bakılacak yer burasıdır, çünkü olası nedenlerden biri karşı yazılımın o şemayı desteklememesidir.

İçinde neler var?

Varlıklar (entities)

Standarttaki tür adları Ifc önekiyle başlar: IfcWall (duvar), IfcSlab (döşeme), IfcDoor, IfcWindow, IfcColumn, IfcBeam gibi. Bunlar bir mekânsal hiyerarşiye bağlanır: proje, arsa (site), bina, kat (building storey) ve mekân (space). Bir duvarın hangi katta olduğunu bu ilişkiden okursunuz.

Özellik setleri ve metrajlar

Geometrinin yanında elemanların özellikleri de taşınır. Standartta tanımlı özellik setleri Pset_, metraj setleri Qto_ önekiyle adlandırılır. Örneğin Pset_WallCommon tüm duvarlar için ortak özellikleri tanımlar; IFC2x3 sürümündeki listede IsExternal (dış duvar mı), LoadBearing (taşıyıcı mı), FireRating (yangın dayanımı), ThermalTransmittance (ısı geçirgenliği) ve AcousticRating gibi alanlar bulunur. Yazılımlar bu standart setlerin yanına kendi özel setlerini de ekleyebilir.

Burada sık yapılan bir hata var: standart bir alanın tanımını verir; o alanın modelde doldurulmuş olduğu ayrı bir konudur. Modeli hazırlayan kişi FireRating değerini girmediyse dosyada o bilgi yoktur. Proje başında hangi özelliklerin zorunlu olduğunu yazılı olarak kararlaştırın.

IFC2x3, IFC4 ve IFC 4.3 arasındaki fark

Sürümün yanında "model görünüm tanımı" (MVD) da önemlidir. MVD, tüm şemanın hangi alt kümesinin belirli bir iş akışı için dışa aktarılacağını tarif eder. IFC 4.3 belgeleri üç düzey sayar: Reference View, Alignment Based View ve Design Transfer View. Reference View'ın amacı, belgelerdeki ifadeyle, tasarım niyetinin tam aktarımı değil "referans olarak" kullanılmaktır. Koordinasyon için model paylaşıyorsanız çoğu zaman aradığınız budur.

Hangi sürümü seçeceğinize karşı tarafın yazılımı karar verir. Model kontrol programı IFC4'ü iyi okuyorsa ve paylaşım ağırlıklı olarak tek yönlüyse IFC4 Reference View düşünülebilir. Ekipten biri eski bir sürüm kullanıyorsa IFC2x3 daha az sürpriz çıkarabilir. Proje BIM uygulama planında bunu tek satırla sabitleyin.

Koordinasyonda IFC nasıl kullanılır?

Tipik akış şöyledir: her disiplin kendi yazılımında çalışır ve belirli aralıklarla modelini IFC olarak dışa aktarır. Koordinatör bu dosyaları bir model kontrol yazılımında üst üste bindirir (federe model), çakışmaları arar ve sorunları ilgili ekibe bildirir. IFC dosyası bu süreçte düzenlenmez; referans alınır. Değişiklik her zaman kaynak modelde yapılır ve yeni bir IFC üretilir.

Sorunların iletilmesi için buildingSMART'ın BCF (BIM Collaboration Format) standardı kullanılır; kamera açısı ve ilgili elemanların kimlikleri sorunla birlikte taşınır. Bu yüzden elemanların GlobalId değerlerinin dışa aktarmalar arasında korunması önemlidir. Kaynak yazılımda elemanı silip yeniden çizmek kimliği değiştirir ve önceki sorun kayıtlarıyla bağ kopar.

Koordinat sistemi de ayrıca konuşulmalıdır. Disiplinler farklı proje başlangıç noktalarıyla dışa aktarırsa modeller üst üste bindirildiğinde metrelerce kayık görünür. Ortak bir referans noktası ve kuzey yönü baştan belirlenmelidir.

Revit olmadan IFC modeline bakmak

Her paydaşın BIM yazılımı lisansı yoktur: işveren, şantiye şefi, tedarikçi ya da teklif hazırlayan bir alt yüklenici modeli yalnızca görmek isteyebilir. IFC BIM görüntüleyici aracımız IFC geometri motorunu WebAssembly ile tarayıcıda çalıştırır; model cihazınızda işlenir, sunucuya gönderilmez.

• IFC2x3 ve IFC4 dosyaları açılır; dosyanın şeması, boyutu ve parça sayısı üst bilgide görünür.
• Model renkleriyle çizilir; fareyle döndürüp tekerlekle yakınlaştırabilirsiniz.
• Duvar, döşeme, kapı, pencere, kolon, kiriş, merdiven, mekân ve mobilya sayıları özet olarak listelenir. Teklif öncesi "modelde kaç kapı var" sorusuna hızlı bir sağlama sağlar.
• Görünümü PNG olarak kaydedebilirsiniz.

Aracın yapmadığı şeyleri de bilin: eleman seçip özellik setlerini okuma, kat ağacında gezinme, kesit alma, ölçüm ve çakışma kontrolü yoktur. Bu işler için masaüstü IFC görüntüleyicileri ya da model kontrol yazılımları gerekir. Özet sayılar metraj yerine geçmez; aynı duvar farklı yazılımlarda farklı sayıda parçaya bölünmüş olabilir.

Büyük dosyalarda performans

Tarayıcıda işleme cihazınızın belleği ve grafik birimiyle sınırlıdır. Onlarca megabaytlık modeller güncel bilgisayarlarda genellikle açılır; yüzlerce megabaytlık modellerde masaüstü yazılım daha uygundur. Dosyayı küçültmek için kaynakta yapılabilecekler:

1. Disiplin başına ayrı dosya üretin. Mimari, taşıyıcı ve tesisatı tek dosyada göndermek yerine ayırın.
2. Gerekmeyen içeriği dışarıda bırakın. Detaylı mobilya, peyzaj ve bağlantı elemanları koordinasyon modeline çoğu zaman gerekmez.
3. Görünüm veya filtre kullanarak dışa aktarın. Revit gibi yazılımlar yalnızca aktif görünümdeki elemanları dışa aktarma seçeneği sunar; ayar adları sürüme göre değişir.
4. Aktarım için sıkıştırın, açarken çıkarın. IFC metin olduğu için ZIP ile belirgin küçülür. Aracımız IFCZIP'i doğrudan açmaz; önce arşivden .ifc dosyasını çıkarın. Bunun için ZIP görüntüleyici kullanılabilir.
5. Tarayıcıyı hafifletin. Diğer ağır sekmeleri kapatın; ilk yüklemede motorun indirilmesi birkaç saniye sürer.

2B çizim teslimleri için DXF ve DWG farkı yazımıza, farklı 3B biçimlerin kısa özeti için 3D model ve CAD dosyaları rehberine bakabilirsiniz.