JSON Nedir, Nasıl Okunur ve Doğrulanır?

Sık görülen hatalar ve gerçek nedenleri

Tarayıcıların JSON ayrıştırıcısı hata mesajında genellikle bir konum verir, örneğin 'line 1 column 8'. Bu konum hatanın başladığı yeri değil, ayrıştırıcının beklemediği karakteri bulduğu yeri gösterir. Eksik virgülde işaret edilen yer bir sonraki anahtarın tırnağıdır; son öğeden sonra unutulan virgülde ise kapanış parantezi.

Pratikte beş neden öne çıkar. Birincisi, bir JavaScript nesnesinin JSON sanılmasıdır: tırnaksız anahtarlar ya da tek tırnaklı metinler. İkincisi, yorum içeren yapılandırma dosyalarıdır; bazı editör ayar dosyaları 'JSON with Comments' adlı esnek bir türevdir ve standart ayrıştırıcıdan geçmez. Üçüncüsü, her satırında ayrı bir JSON nesnesi bulunan JSON Lines (.jsonl) dosyalarıdır; dosyanın bütünü tek bir JSON belgesi olmadığından bütün hâlinde ayrıştırılınca hata verir. Dördüncüsü, log ekranından kopyalanırken kırpılmış yanıtlardır. Beşincisi ise bazı Windows editörlerinin kullandığı UTF-16 kodlamasıdır.

Bir de sessiz sorun var: yinelenen anahtar. Tarayıcıdaki JSON.parse aynı anahtarı iki kez gördüğünde hata vermez, son değeri alır. Yani {"durum": "aktif", "durum": "pasif"} biçimindeki bir veri görüntüleyicide tek bir durum: pasif alanı olarak görünür. İki sistem aynı dosyadan farklı değer okuyorsa ilk bakılacak yerlerden biri budur.

JSON görüntüleyiciyle adım adım okuma

Dosyayı sayfaya sürükleyin. Geçerli bir JSON ise içerik, ilk iki seviyesi açık bir ağaç görünümünde gelir; kapalı düğümlerin yanında kaç alan ya da öğe içerdikleri yazar. Metinler, sayılar, true/false ve null farklı renklerle gösterilir. Böylece tırnak içindeki "42" ile sayı olan 42 arasındaki farkı bir bakışta ayırt edersiniz; API entegrasyonlarında bu tür uyuşmazlığı sık görürüz.

Ağaçta bir düğümün yanındaki üçgene tıklamak o dalı açar veya kapatır. Derin yapılarda önce üst seviyedeki alan ve öğe sayılarına bakmak, örneğin bir items dizisinin kaç kayıt içerdiğini görmek, veriyi tek tek açmaktan daha hızlı bir genel resim verir.

Düzenli metin sekmesi 2 boşluk girintili, satır numaralı çıktıyı verir. 'Düzenli hâlini kopyala' tek satıra sıkıştırılmış (minified) bir yanıtı okunur biçimde panoya alır; İndir aynı biçimlendirilmiş içeriği dosya olarak kaydeder. Düğüm sayısı 30.000'i aşan dosyalarda ağaç görünümü performans için kapanır. Metin görünümü de ilk 800 bin karakteri ekrana basar, kopyalama ise içeriğin tamamını alır.

Dosya geçersizse üstte ayrıştırıcının hata mesajı, altta ham içerik görünür. 'Düzelt' ile metni düzenleyip kaydettiğinizde içerik yeniden denetlenir ve hata giderildiyse ağaç görünümü açılır. .json, .jsonl, .ndjson ve .geojson uzantıları bu görüntüleyiciye yönlendirilir. .jsonl ve .ndjson dosyaları (ya da bütün olarak JSON olmayıp her satırı ayrı JSON olan içerikler) satır satır ayrıştırılır: kayıtlar tabloda veya ağaçta listelenir, geçersiz satırlar satır numaralarıyla gösterilir.

Elinizde dosya değil de bir API yanıtı varsa, tarayıcının geliştirici araçlarında Ağ sekmesini açıp ilgili isteğin Yanıt bölümündeki metni kopyalayın ve .json uzantılı bir dosyaya kaydedin. Metindeki \u00e7 veya \u0131 gibi Unicode kaçış dizileri ağaç görünümünde ç ve ı olarak çözülmüş hâlde görünür; İndir ile aldığınız biçimlendirilmiş dosyada da bu karakterler kaçış dizisi yerine doğrudan yazılır. Değer aynıdır, yalnızca yazılışı değişir.

Doğrulamanın sınırı: söz dizimi, şema ve sayı hassasiyeti

Görüntüleyicinin yaptığı söz dizimi denetimidir: metin JSON kurallarına uyuyor mu? Verinin iş kurallarına uyup uymadığı başka bir sorudur. Bir tutar alanının sayı olması, bir tarihin belirli bir biçimde gelmesi ya da zorunlu bir alanın eksik olmaması JSON Schema gibi bir şema diliyle ve buna uygun bir doğrulama kütüphanesiyle denetlenir. Bu site şema doğrulaması yapmaz.

Sayı hassasiyeti de akılda tutulmalı. JavaScript sayıları 64 bit kayan noktalı olarak saklar ve 2 üzeri 53'ten büyük tam sayıları birebir tutamaz. 19 haneli bir kimlik numarası tarayıcıda okunurken yuvarlanabilir; örneğin 12345678901234567890 değeri ayrıştırma sonrası 12345678901234567000 olarak görünür. RFC 8259 de bu aralığın dışındaki sayıların sistemler arasında sorun çıkarabileceğini belirtir. Bu yüzden büyük kimlikleri metin olarak göndermek yaygın bir uygulamadır.

Tarih ve para tutarları için de JSON'un özel bir türü yoktur. Tarihler genellikle ISO 8601 biçiminde metin olarak (örneğin 2026-09-17T10:30:00Z) ya da Unix zaman damgası olarak sayı biçiminde gönderilir; hangisinin kullanıldığını görüntüleyici söyleyemez, API belgesine bakmak gerekir. Tutarlarda ise kuruş hassasiyetini korumak için değeri metin olarak ya da en küçük birim cinsinden tam sayı olarak taşımak sık görülen bir tercihtir.

YAML ile JSON arasında gidip geliyorsanız YAML görüntüleyici aynı ağaç görünümünü kullanır; YAML 1.2 JSON'un üst kümesi olarak tasarlandığından çoğu JSON dosyası YAML ayrıştırıcısından da geçer. Bir JWT'nin payload bölümü de Base64URL ile kodlanmış bir JSON'dur ve JWT Decoder ile okunabilir.