CSV: basit görünen, tek standardı olmayan biçim
CSV için en çok başvurulan belge RFC 4180'dir, ancak bu belge bir standart değil 'Informational' kategorisinde yaygın uygulamayı anlatan bir metindir. Temel kuralları şunlardır: her kayıt ayrı satırdadır, ilk satır isteğe bağlı olarak başlık olabilir, alanlar çift tırnak içine alınabilir ve tırnaklı bir alanın içindeki çift tırnak iki kez yazılarak kaçışlanır. Ayraç veya satır sonu içeren bir değer tırnak içinde değilse satır yanlış bölünür.
Asıl karışıklık ayraçtan çıkar. Ondalık ayırıcının virgül olduğu bölge ayarlarında, Türkiye dahil, Excel CSV kaydederken genellikle noktalı virgül kullanır. Microsoft'un topluluk yanıtlarında da açıklandığı gibi liste ayırıcısı Windows bölge ayarlarından gelir. Bu yüzden Türkçe ayarlı bir bilgisayarda üretilen dosya İngilizce ayarlı birinde tek sütuna yığılır; tersi de olur.
Diğer iki klasik sorun kodlama ve sayı dönüşümüdür. Eski sistemlerden alınan CSV'ler Türkçe için Windows-1254 kodlamasında olabilir ve UTF-8 bekleyen bir programda ğ, ş, ı harfleri bozulur. Excel ise dosyayı açarken değerleri sayıya çevirmeye çalışır: 06100 posta kodu 6100 olur, 16 haneli bir numara Excel'in 15 basamaklı sayı hassasiyeti nedeniyle son hanesini kaybeder.
CSV görüntüleyici nasıl çalışır?
Görüntüleyici ilk 10 satıra bakarak virgül, noktalı virgül, sekme ve dikey çizgi arasından en tutarlı ayracı seçer ve seçtiğini araç çubuğunda yazar. Tırnak içindeki ayraçlar ve satır sonları doğru işlenir. Kodlama için önce bayt sırası işaretine (UTF-8 veya UTF-16) bakılır; yoksa UTF-8 denenir, çok sayıda bozuk karakter çıkarsa Windows-1254'e geçilir. Değerler metin olarak kalır, yani 0532 ile başlayan telefon numarası sıfırını korur. Tarihler de dönüştürülmez: 03.04.2026 değeri 3 Nisan mı yoksa 4 Mart mı, bunu dosyayı üreten sistemin bölge ayarı belirler ve görüntüleyici dosyada yazdığı gibi gösterir.
'İlk satır başlık' kutusu başlık satırını açıp kapatır. Arama kutusu tüm hücrelerde Türkçe büyük-küçük harf kurallarına uygun arama yapar. Ekranda en fazla 3.000 satır gösterilir, daha fazlası için aramayla daraltmak gerekir. 'Düzenle' ile hücrelere tıklayıp değer değiştirebilirsiniz; İndir, dosyayı aynı ayraçla ve Excel'in Türkçe karakterleri doğru tanıması için başına UTF-8 bayt sırası işareti eklenmiş olarak kaydeder.
Ayraç tespiti şaşarsa sebep çoğu zaman dosyanın başındaki fazladan satırlardır. Bazı bankacılık ve muhasebe dökümleri tablodan önce 'Rapor tarihi' gibi tek hücrelik satırlar koyar; bu satırları silip dosyayı yeniden açmak sorunu çözer. Formül, birden fazla sayfa veya hücre biçimi içeren tablolar içinse Excel görüntüleyici doğru araçtır.
Sekmeyle ayrılmış TSV dosyaları da aynı araçta açılır. Veritabanı araçlarının ve bazı analiz programlarının dışa aktarımında sık görülen bu biçim, metinlerde virgül ve noktalı virgül bolca geçtiğinde daha az ayrıştırma sorunu çıkarır. Kendi dışa aktarımınızı tasarlıyorsanız, verinizde sık geçmeyen bir ayraç seçmek ve her metin alanını çift tırnak içine almak ileride yaşanacak sorunların çoğunu önler
SQL dökümünü içe aktarmadan incelemek
SQL dökümü, mysqldump veya pg_dump'ın düz metin çıktısı gibi, bir veritabanını yeniden kurmak için gereken CREATE TABLE ve INSERT komutlarını içeren dosyadır. İçe aktarmadan önce dosyaya bakmak iyi bir alışkanlıktır: hangi tabloları içerdiğini, beklenen verinin gelip gelmediğini ve özellikle DROP TABLE komutu bulunup bulunmadığını görmek istersiniz, çünkü bu komut hedef veritabanındaki aynı adlı tabloyu siler.
SQL görüntüleyici üstte CREATE TABLE, INSERT, UPDATE, DELETE ve ALTER TABLE sayılarını, altında CREATE, INSERT, ALTER veya DROP TABLE ifadelerinden çıkarılmış en fazla 200 tablo adını gösterir. Dosyanın kendisi satır numaralı metin olarak açılır. Hiçbir komut çalıştırılmaz, söz dizimi denetimi ve renklendirme yapılmaz.
Sayıları yorumlarken dikkatli olun: bunlar metin içinde desen aramasıyla bulunur. UPDATE sayısına, MySQL dökümlerindeki ON UPDATE CURRENT_TIMESTAMP tanımları ve metin sütunlarında geçen 'update' kelimeleri de dahil olur. Birden çok satırı tek komutta ekleyen çok satırlı bir INSERT bir kez sayılır. pg_dump'ın özel (custom) biçimiyle alınmış yedekler ise düz metin değildir; bu dosyalar anlamsız karakterlerle görünür ve pg_restore ile açılmalıdır.
Dökümün içeriği kadar kendisi de hassastır. Bir üyelik sitesinin dökümünde e-posta adresleri, telefonlar ve parola özetleri bulunur; test ortamına ya da bir yazılım firmasına göndermeden önce kişisel veri sütunlarının temizlenmesi gerekir. Görüntüleyici dosyayı tarayıcıda okur ve sunucuya yüklemez, ama dosyanın paylaşımı sizin sorumluluğunuzdadır.
Log dosyalarında hatayı bulmak
.log ve .txt uzantılı dosyalar, sitedeki biçim sayfalarından birine bırakıldığında uzantıdan tanınır ve satır numaralı metin görünümünde açılır. Satır kaydırma, kopyalama, düzenleme ve indirme düğmeleri vardır. Görüntüleyicinin kendi arama kutusu yoktur; tarayıcının sayfa içi araması (Ctrl+F veya Cmd+F) ekrandaki satırlarda çalışır.
Ekranda dosyanın ilk 800 bin karakteri gösterilir; satır başına 100 karakter varsayarsak bu kabaca 8.000 satır eder. Daha büyük dosyalarda uyarı çıkar, Kopyala düğmesi ise içeriğin tamamını alır. Yüzlerce MB'lık bir log için en verimli yol, ilgili zaman aralığını veya hata kodunu içeren kısmı kaynağında ayıklayıp o parçayı açmaktır.
Bazı uygulamalar logları her satırı ayrı bir JSON nesnesi olacak biçimde yazar. Bu dosyalar da metin görünümünde satır satır okunur; tek bir kaydı alanlarıyla incelemek isterseniz o satırı kopyalayıp JSON görüntüleyicide açabilirsiniz. .log uzantılı dosyalar doğrudan metin olarak açılır, .jsonl uzantılı dosyalar ise JSON görüntüleyicide satır satır ayrıştırılıp kayıt tablosu olarak gösterilir.
Okurken son hataya değil ilk hataya odaklanın; sonraki mesajlar çoğunlukla ilk sorunun yan etkisidir. Zaman damgalarının UTC mi yerel saat mi olduğunu kontrol edin, aksi hâlde Türkiye saatiyle üç saatlik kayma farklı olayları eşleştirmenize yol açar. Log dosyaları sıklıkla IP adresi, e-posta ve erişim belirteci içerir; bir ekiple paylaşmadan önce KVKK maskeleme aracından geçirmek iyi olur.
Bu rehberdeki araçlar
Anlatılan işlemleri hemen tarayıcınızda, dosyanız sunucuya yüklenmeden yapın:
Sık sorulan sorular
CSV dosyam Excel'de tek sütun hâlinde açılıyor. Neden?
Dosyanın ayracı ile Excel'in beklediği liste ayırıcısı farklıdır; çoğu zaman biri virgül, diğeri noktalı virgüldür. CSV görüntüleyici ayracı kendisi algıladığı için dosyayı doğru sütunlarla gösterir.
Telefon numaralarının başındaki sıfır neden kayboluyor?
Excel değeri sayıya çevirdiği için baştaki sıfırı atar. CSV görüntüleyici değerleri metin olarak tuttuğundan sıfır korunur; Excel'de korumak için sütunu içe aktarırken metin olarak işaretlemek gerekir.
SQL dosyasındaki UPDATE sayısı beklediğimden fazla. Neden?
Sayım bir metin desenine dayanır ve yalnızca komutları değil, ON UPDATE tanımlarını ve veri içinde geçen 'update' kelimelerini de yakalar. Kesin bilgi için dosyayı bir test veritabanına aktarmak gerekir.
Büyük log dosyamın sonu neden görünmüyor?
Metin görünümü ilk 800 bin karakteri gösterir. Son kısımlara bakmak için dosyanın ilgili bölümünü ayrı bir dosyaya ayırın ya da Kopyala ile tamamını alıp başka bir editöre yapıştırın.