PDF'te Siyah Kutu Çizmek Neden Karartma Sayılmaz

Bir PDF'te T.C. kimlik numarasının üzerine siyah dikdörtgen çizdiğinizde ekranda numara kaybolur, ama dosyanın içinde çoğu zaman yerinde durur. PDF katmanlı bir biçimdir: metin, sayfanın içerik akışında (content stream) karakter karakter kayıtlıdır; sonradan eklenen şekil ya da açıklama (annotation) bu metnin yalnızca üstüne boyanır. Alttaki metni silmeyen her yöntem, gizlemeyi değil örtmeyi yapar.

Siyah kutu neyi gizler, neyi gizlemez

Gözle bakan bir okur kutunun altını göremez. Ancak aynı dosyayı açan herkesin elinde birkaç kolay yol vardır. Metin seçme aracıyla kutunun bulunduğu satırı işaretleyip kopyalamak, numarayı olduğu gibi panoya taşır. Ctrl+F ile numaranın son dört hanesini aramak, görüntüleyicinin kutunun altındaki eşleşmeyi bulup vurgulamasıyla sonuçlanır. Ekran okuyucular, arama motorlarının dizinleyicileri ve "PDF'ten metne" dönüştürücüler de şekli hiç umursamaz; doğrudan metin katmanını okur.

Aynı sorun taranmış belgelerde de görülebilir. Sayfa bir görüntüyse ve kutu ayrı bir nesne olarak onun üstüne eklenmişse, görüntü dosyanın içinde bozulmadan saklanır. Görüntüyü PDF'ten dışa aktaran herhangi bir araç, kutusuz asıl sayfayı geri verir. Ayrıca taranmış PDF'lere sonradan OCR uygulanmışsa, görünmez bir metin katmanı da eklenmiş olabilir.

Word'de metni siyah vurguyla boyayıp PDF olarak kaydetmek de aynı sonucu doğurur. Vurgu yalnızca arka plan rengidir; karakterler dışa aktarılan PDF'e aynen geçer.

Metin katmanı dışındaki izler

Görünen metni doğru biçimde silseniz bile PDF başka yerlerde bilgi taşıyabilir. En sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Belge özellikleri ve XMP meta verisi: başlık, yazar, konu, anahtar sözcükler, oluşturan program. Dosya adı "Ahmet Yılmaz boşanma dilekçesi" olarak girilmişse, sayfadaki adı karartmak yetmez.
• Yer imleri, yorumlar ve form alanları: yer imi başlığı ya da doldurulmuş bir form alanı, sayfada görünmeyen bir değeri saklayabilir.
• Ekli dosyalar ve gizli katmanlar: PDF'e gömülü bir Excel ya da kapatılmış bir katman (optional content) ayrı bir sızıntı kanalıdır.
• Artımlı kayıt (incremental save): birçok PDF düzenleyicisi değişiklikleri dosyanın sonuna ekler ve eski sürümü de dosyada bırakır. Kutu eklenip hızlı kaydedilen bir dosyada önceki revizyon, uygun bir araçla hâlâ çıkarılabilir.

ABD Ulusal Güvenlik Ajansı'nın (NSA) Adobe Acrobat X için yayımladığı redaksiyon kılavuzu bu listeyi doğrular: kılavuza göre Acrobat'ın "Sanitize Document" işlevi meta veriyi, ekli dosyaları, betikleri, gizli katmanları, yer imlerini, form verilerini, yorumları ve önceki kayıtlardan kalan gizli veriyi tek adımda temizlemek için eklenmiştir. Bu kadar ayrıntılı bir temizlik listesinin varlığı, siyah kutunun neden tek başına yetmediğini de gösterir.

Doğru redaksiyon hangi adımlardan oluşur

"Redaksiyon", NSA kılavuzundaki tanımıyla görünen ve görünmeyen hassas bilginin belgeden seçilerek çıkarılmasıdır. Kullandığınız program değişse de sıra aşağı yukarı aynıdır:

1. Kopya üzerinde çalışın. Aslını saklayın; redakte dosyaya farklı bir ad verin.
2. Gizlenecek her şeyi bulun. Bir kimlik numarası belgede üç yerde geçebilir: metinde, altbilgide ve ekteki tabloda. Aramayı numaranın farklı yazılışlarıyla (boşluklu, bitişik, son dört hane) tekrarlayın.
3. İşaretleyin ve uygulayın. Gerçek redaksiyon araçları iki adımlıdır: önce alan işaretlenir, sonra "uygula" komutuyla alttaki içerik kalıcı olarak silinir. NSA kılavuzunda Acrobat'ın bu adımda "işaretlenen içeriği kalıcı olarak kaldırmak üzeresiniz" uyarısı verdiği anlatılır. Menü adları sürümden sürüme değişir; kendi programınızın belgesine bakın.
4. Gizli bilgiyi temizleyin. Meta veri, yorum, ek ve katmanları kaldıran temizleme komutunu çalıştırın.
5. Yeni dosya olarak tam kayıt yapın. "Farklı kaydet" ya da optimize edilmiş kayıt, artımlı kayıttan kalan eski revizyonların dosyada kalma olasılığını azaltır.
6. Çıktıyı test edin. Bir sonraki bölümdeki kontroller yapılmadan dosya gönderilmez.

Çıktınızı beş dakikada test edin

Redaksiyonun tuttuğunu anlamak için özel yazılım gerekmez. Redakte dosyayı, onu oluşturan programdan farklı bir görüntüleyicide açın; örneğin tarayıcıda. Sonra şu kontrolleri yapın:

1. Seç ve kopyala: Sayfada Ctrl+A, ardından Ctrl+C yapın ve metni bir not defterine yapıştırın. Karartılan değerin tek bir hanesi bile görünüyorsa redaksiyon başarısızdır.
2. Ara: Gizlediğiniz değerin ayırt edici bir parçasını (IBAN'ın son altı hanesi, soyadı) arayın. Sonuç "bulunamadı" olmalıdır.
3. Belge özelliklerine bakın: Başlık, yazar ve konu alanlarında kişisel bilgi kalmış mı kontrol edin.
4. Yer imi, ek ve yorum panellerini açın: Boş olmaları beklenir.
5. Kutuyu kaydırmayı deneyin: Bir düzenleyicide kutu seçilip taşınabiliyorsa, büyük olasılıkla yalnızca üstte duran bir şekildir.

Bu sitedeki PDF karartma aracı tam olarak ne yapıyor

PDF kişisel veri maskeleme sayfasındaki "PDF'i karart" sekmesi, yukarıdaki sorunları farklı bir yoldan çözer: alttaki metni tek tek silmek yerine sayfanın tamamını görüntüye çevirir. Kodun yaptığı iş şöyle özetlenebilir:

• PDF, tarayıcınızda pdf.js ile açılır ve her sayfa 1000 piksel genişliğinde bir görüntüye çizilir. Dosya sunucuya gönderilmez.
• Fareyle çizdiğiniz ya da otomatik bulunan kutular bu görüntünün piksellerine siyah olarak boyanır.
• İndirilen PDF, yalnızca bu görüntülerden oluşan yepyeni bir dosyadır. Orijinaldeki metin katmanı, meta veri, yer imi, form alanı, ek ve önceki kayıt revizyonları yeni dosyaya taşınmaz.

Bu yaklaşımın bedelleri de var ve bunları bilerek kullanmak gerekir. Çıktıda hiçbir metin seçilemez ve aranamaz; ekran okuyucu kullanan biri için belge okunaksız hale gelir. A4 bir sayfa için 1000 piksel genişlik yaklaşık 120 dpi'ye karşılık gelir; küçük puntolu dipnotlar bulanıklaşabilir. Çıktı sayfaları orijinal sayfa boyutunu ve yönünü korur; yatay ya da A4'ten farklı boyuttaki sayfalar da aynı ölçüde kalır. Araç en fazla ilk 50 sayfayı işler; daha uzun belgelerde kalan sayfalar indirilen dosyada yer almaz. Dosya boyutu da çoğu zaman orijinalden büyük olur.

"Otomatik bul & karart" düğmesi, PDF'in metin katmanındaki parçaları T.C. kimlik, VKN, IBAN, telefon, e-posta ve kart numarası örüntüleriyle tarar. Eşleşme bulunan metin parçasının tamamını kutuya alır; bu parça bazen etiketi de içerdiği için gerekenden geniş bir alan kararabilir. Tersine, görüntüleyici bir numarayı birkaç ayrı parçaya bölmüşse eşleşme hiç oluşmayabilir. Taranmış, metin katmanı olmayan PDF'lerde otomatik tespit çalışmaz; alanları elle çizmeniz gerekir. Ad-soyad ve adres zaten otomatik aranmaz. Kısacası otomatik tespit bir başlangıçtır, her sayfaya göz gezdirmenin yerini tutmaz.

Belgenin metnini aranabilir tutmanız gerekiyorsa bu araç doğru seçim değildir; masaüstündeki gerçek redaksiyon işlevine sahip bir PDF programı daha uygundur. Yalnızca paylaşacağınız birkaç sayfalık bir sözleşme, dekont ya da kimlik fotokopisi söz konusuysa, görüntüye çevirmek metin katmanı sızıntısını kökten ortadan kaldırır. Hangisini seçerseniz seçin, yukarıdaki test adımlarını indirilen dosyada yine de uygulayın.

Kısa bir karar tablosu

Metinden oluşan içerik için bir başka seçenek de belgeyi PDF olarak hiç paylaşmamaktır. Kopyalanmış metni KVKK maskeleme aracına yapıştırıp numaraları maskelediğinizde, elinizde yalnızca maskelenmiş karakterleri içeren düz bir metin olur. PDF'i açmak ve incelemek için PDF görüntüleyiciyi, konunun kısa özeti için PDF açma ve karartma rehberini kullanabilirsiniz. Redakte dosyayı e-postayla gönderecekseniz kişisel veri içeren belgeleri e-postayla gönderme yazısındaki kontroller de işinize yarar.