e-İmzalı UDF Belgesi Ne Anlama Gelir, İmza Nasıl Kontrol Edilir?

Bir UDF belgesinin "e-imzalı" olması, belgeyi hazırlayan hâkimin, zabıt kâtibinin ya da avukatın nitelikli bir elektronik sertifikayla belgeye kimliğini bağladığı ve imzadan sonra içeriğin değiştirilip değiştirilmediğinin teknik olarak kontrol edilebildiği anlamına gelir. Bu kontrolün sonucu ise belgeyi hangi programla açtığınıza göre değişir. Metni ekranda görmek ile imzanın geçerli olduğunu tespit etmek iki ayrı iştir.

Kanun ne diyor: 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu

Türkiye'de elektronik imzanın hukuki çerçevesi 15 Ocak 2004 tarihli 5070 sayılı Kanun'la çizildi. Kanunun 3. maddesi elektronik imzayı geniş tanımlar: başka bir elektronik veriye eklenen veya onunla mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan elektronik veri. Bu tanım tek başına ıslak imzaya denklik sağlamaz. Denkliği doğuran, 4. maddede tanımlanan güvenli elektronik imza kavramıdır.

Güvenli elektronik imza dört şartı birlikte taşır:

• Münhasıran imza sahibine bağlıdır.
• Yalnızca imza sahibinin tasarrufundaki güvenli imza oluşturma aracıyla (akıllı kart, mobil imza SIM kartı gibi) oluşturulur.
• Nitelikli elektronik sertifikaya dayanarak imza sahibinin kimliğinin tespitini sağlar.
• İmzalanmış veride sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığının tespitini sağlar.

Kanunun 5. maddesi sonucu tek cümleyle söyler: güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurur. Aynı madde iki istisna koyar. Kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukuki işlemler ile banka teminat mektupları ve Türkiye'de yerleşik sigorta şirketlerinin düzenlediği kefalet senetleri dışındaki teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imzayla yapılamaz. BTK'nın e-imza sorularında taşınmaz satışı ve evlenme gibi işlemler bu gruba örnek gösterilir.

Mobil imza ayrı bir kategori değildir. BTK'ya göre mobil imzanın tek farkı imza oluşturma aracının telefondaki SIM kart olmasıdır; mevzuat onu da kapsar ve güvenli elektronik imzanın hukuki geçerliliğini sağlar.

Mahkeme belgesinde imzanın yeri: HMK

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu iki noktada doğrudan bu konuya değinir. 205. maddeye göre usulüne göre güvenli elektronik imzayla oluşturulan elektronik veriler senet hükmündedir ve hâkim, delil olarak sunulan elektronik imzalı belgenin güvenli elektronik imzayla oluşturulup oluşturulmadığını kendiliğinden inceler. 445. madde ise UYAP'ı düzenler: elektronik ortamda güvenli elektronik imza kullanılarak dava açılabilir, harç ödenebilir, dosya incelenebilir; güvenli elektronik imzayla oluşturulan tutanak ve belgeler ayrıca fiziki olarak gönderilmez.

Aynı maddenin üçüncü fıkrası pratikte sık karşılaşılan bir durumu açıklar. Elektronik belgeden fiziki örnek çıkarılması gerektiğinde örnek, aslının aynı olduğu belirtilerek hâkim veya görevlendirdiği yazı işleri müdürü tarafından imzalanır ve mühürlenir. Yani evde aldığınız bir çıktı, kendiliğinden onaylı örnek sayılmaz.

UDF dosyasında imza teknik olarak ne yapar?

UDF, içinde belgenin metnini ve biçim bilgisini taşıyan sıkıştırılmış bir pakettir. İmzalama sırasında belge içeriğinden matematiksel bir özet çıkarılır ve bu özet imza sahibinin kartındaki gizli anahtarla işlenir. Doğrulayan yazılım aynı özeti yeniden hesaplar ve sertifikadaki açık anahtarla karşılaştırır. Belgeye tek bir virgül eklenmişse özetler tutmaz ve imza "bozuk" görünür. 5070 sayılı Kanunun 4. maddesindeki "sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığının tespiti" şartı bu mekanizmayla sağlanır.

Bu yüzden imzalı bir UDF'yi açıp metnini değiştirir ve yeniden kaydederseniz imza artık o içeriği kapsamaz. Bizim tarayıcı araçlarımızda düzenlenip yeniden kaydedilen UDF dosyaları hiç imza taşımaz; bunu UDF görüntüleyici sayfasında da açıkça belirtiyoruz.

İmza kontrolü resmî araçlarla nasıl yapılır?

UYAP Doküman Editörü

Adalet Bakanlığı'nın editör yardım sayfasına göre belgedeki imzaları, imza detaylarını ve geçerlilik bilgilerini görmek için editördeki İmzalar seçeneği kullanılır. Sertifikalar seçeneği ise bilgisayarınıza takılı e-imza sertifikalarının geçerlilik durumunu gösterir; bu, kendi kartınızın süresinin dolup dolmadığını anlamak için işe yarar. Editör Windows, Mac, Pardus/Debian ve mobil platformlar için uyap.gov.tr üzerinden dağıtılıyor.

UYAP Evrak Doğrulama

Elinizde yalnızca kâğıt bir çıktı varsa imzayı dosyadan kontrol edemezsiniz. UYAP Vatandaş Portal'ın destek belgesi, fiziken elde bulunan evrakın doğruluğunun "Evrak Doğrulama Sistemi" ile test edilebileceğini belirtir. Size tebliğ edildiği söylenen bir belgenin gerçekten bir yargı biriminden çıkıp çıkmadığını anlamanın resmî yolu budur.

Üçüncü kişinin sorumluluğu

BTK, e-imzalı bir belgeye güvenecek üçüncü kişilerin üç şeyi yapması gerektiğini söyler: sertifikanın nitelikli elektronik sertifika olup olmadığını kontrol etmek, sertifikanın iptal ve geçerlilik durumunu kontrol etmek veya güvenli elektronik imza doğrulama aracı kullanmak, sertifikada bir kullanım kısıtlaması olup olmadığına bakmak. 5070 sayılı Kanunun 7. maddesi de güvenli doğrulama aracından sertifikanın doğruluğunu ve geçerliliğini güvenilir biçimde tespit etmesini ve sonucu değiştirmeden göstermesini bekler.

Sertifika süresi dolmuşsa imza geçersiz mi olur?

Her nitelikli sertifikanın başlangıç ve bitiş tarihi vardır; BTK bu sürenin genelde bir ile üç yıl arasında değiştiğini belirtir. Önemli olan, imzanın atıldığı anda sertifikanın geçerli ve iptal edilmemiş olmasıdır. Bir yıl önce imzalanmış bir kararın bugün açıldığında imzacının sertifikasının süresi dolmuş olabilir; bu tek başına imzanın geçersiz olduğu anlamına gelmez. İmza anının güvenilir biçimde tespiti için 5070 sayılı Kanun zaman damgası kavramını tanımlar: bir verinin üretildiği, gönderildiği veya kaydedildiği zamanı elektronik sertifika hizmet sağlayıcısının imzasıyla belgeleyen kayıt. Doğrulama yazılımının eski bir imzayı nasıl değerlendirdiği teknik ayrıntılara bağlıdır; şüpheli bir durumda sonucu yetkili doğrulama aracından ve gerekirse bir hukukçudan teyit edin.

Görüntüleyici neyi yapar, neyi yapmaz?

Bu sınır bir eksiklik gibi görünebilir ama bilinçli bir tercih. Bir imzanın geçerli olduğunu söyleyebilmek için sertifika zincirini, iptal listelerini ve zaman bilgisini güvenilir kaynaklardan kontrol etmek gerekir. Bu işi yarım yapan bir araç, kullanıcıya yanlış güven verir. Yalnızca karar metnini okumak, bir dilekçenin içeriğini kopyalamak ya da müvekkile okunur bir kopya göndermek istediğinizde görüntüleyici ve UDF PDF çevirici yeterlidir.

Pratikte ne yapmalı?

1. Mahkemeden gelen UDF'nin aslını hiçbir zaman düzenleyip üzerine kaydetmeyin. Okunur kopyayı ayrı bir dosya olarak oluşturun.
2. Bir belgeyi delil olarak başka bir yere sunacaksanız UDF aslını sunun; PDF kopyası imzayı taşımaz.
3. İmza durumunu merak ediyorsanız belgeyi UYAP Doküman Editörü'nde açıp İmzalar bölümüne bakın.
4. Kâğıt bir çıktının gerçekliğinden şüphe ediyorsanız Vatandaş Portal'daki evrak doğrulama hizmetini kullanın.
5. İmza dosyası ayrı geldiyse (.p7s gibi) P7S imza ön izleyici dosyadaki teknik izleri gösterir, ancak geçerlilik hükmü vermez.

UDF'nin ne olduğuna dair kısa özet için UDF dosyası nedir rehberine bakabilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; belirli bir belgenin hukuki durumu için bir avukata danışın.